Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) 2026-cı ildə dünya üzrə neft tələbatının illik ifadədə gündə 2,5 milyon barel (b/g) azalacağını proqnozlaşdırır.
PostNews xəbər verir ki, agentliyin son hesabatına əsasən, yeni proqnoz bir ay əvvəl açıqlanan qiymətləndirmədən 940 min b/g aşağıdır.
IEA neft tələbatı üzrə proqnozun aşağı istiqamətdə yenidən nəzərdən keçirilməsini əsasən ABŞ və İran arasında danışıqlarda irəliləyişin olmaması, Fars körfəzi ölkələrindən neft ixracında davam edən fasilələr və xüsusilə dizel yanacağının qiymətlərinin rekord səviyyəyə çatması ilə əlaqələndirir.
“Davam edən qarşıdurmanı nəzərə alaraq, əvvəllər 2026-cı ilin ikinci yarısında gözlədiyimiz normallaşmanın 2027-ci ilə qədər təxirə salınacağını və 2026-cı il ərzində Hörmüz boğazından gəmiçiliyin məhdud olaraq qalacağını güman edirik”, – deyə hesabatda bildirilir.
Neft tələbatı 2027-ci ildə 105 milyon b/g-ə çata bilər
IEA 2027-ci ildə dünya üzrə neft tələbatının yenidən artaraq 105 milyon b/g səviyyəsinə çatacağını gözləyir.
Agentliyin hesablamasına görə, bu artım 2026-cı il üçün proqnozlaşdırılan azalmanı demək olar ki, tam kompensasiya edəcək.
Bununla yanaşı, agentlik 2026-cı ildə tələbatın azalmasının miqyasını son 60 ildə baş vermiş 4 ən böyük neft şoku ilə müqayisə edir. Bu sıraya 1970-ci illərin neft böhranları, 2007–2008-ci illərdə qlobal maliyyə böhranı və COVID-19 pandemiyası daxildir.
Hazırkı neft şoku əvvəlkilərdən fərqlənir
IEA bildirir ki, hazırkı vəziyyət XXI əsrin 2 ən böyük sarsıntısı hesab olunan qlobal maliyyə böhranı və pandemiyadan onunla fərqlənir ki, mövcud şokun əsas səbəbi təklif məhdudiyyətləridir.
“Tarixən təklif şokları neft tələbatına daha əhəmiyyətli təsir göstərib və onun daha uzunmüddətli azalmasına səbəb olub. Çünki təklifin azalmasının ilkin təsirləri fasilələrə səbəb olan amil aradan qaldırıldıqdan sonra belə iqtisadi fəallığa mənfi təsir göstərir”, – deyə IEA qeyd edir.
Agentlik xatırladır ki, 1970-ci illərin neft böhranları dünya üzrə neft istehlakında uzunmüddətli struktur dəyişikliklərinə səbəb olub.
İranda İslam inqilabından və ardınca baş verən İran-İraq müharibəsindən sonra dünya üzrə neft tələbatı 4 il ərzində azalıb və təxminən 10 faiz geriləyib.
Bundan sonra neft tələbatının artımı əhəmiyyətli dərəcədə daha aşağı templərlə bərpa olunub.
Neftin digər enerji mənbələri ilə əvəzlənməsi sürətlənir
IEA-nın məlumatına görə, 1970-ci illərin neft böhranlarından sonra formalaşan bəzi struktur dəyişiklikləri bu gün də davam edir.
Bunlara neftin təbii qaz və elektrik enerjisi ilə əvəzlənməsi, nəqliyyat vasitələrinin səmərəliliyinə dair tələblərin sərtləşdirilməsi, elektrik avtomobillərindən və yüksək sürətli dəmir yolu nəqliyyatından istifadənin genişlənməsi daxildir.
Bununla yanaşı, distant iş praktikasının geniş yayılması nəticəsində mobillik modellərində də dəyişikliklər baş verib.
“Müasir texnoloji vəziyyətin 1980-ci illərlə müəyyən oxşarlıqları var”, – deyə agentlik bildirir.
IEA qeyd edir ki, elektrik enerjisi istehsalında, xüsusilə Yaxın Şərqdə neftdən digər enerji mənbələrinə keçid artıq tələbatın azalmasına təzyiq göstərir.
Agentliyin gözləntisinə görə, bu proses yaxın illərdə daha da sürətlənə bilər.
Çinin neft tələbatındakı rolu dəyişir
IEA Çinin dünya neft bazarındakı rolunun da dəyişdiyini vurğulayır.
Agentliyin qiymətləndirməsinə görə, əvvəlki dövrlərdə Çində neft tələbatının yüksək artımı böyük şoklardan sonra dünya bazarının bərpasına kömək edib.
Lakin IEA hesab edir ki, artıq Çinin eyni rolu təkrarlayacağı “zəmanətli” sayıla bilməz.
2027-ci ildə neft tələbatının bərpası risk altındadır
IEA Fars körfəzi ölkələrindən neft tədarükündə uzunmüddətli fasilələrin və ya dünya iqtisadiyyatının vəziyyətinin daha da pisləşməsinin 2027-ci ildə qlobal neft tələbatının gözləniləndən daha zəif bərpasına səbəb ola biləcəyini bildirir.
“Gələn il bazarın normal vəziyyətinə qayıdış heç də zəmanətli deyil, xüsusilə Fars körfəzi ölkələrindən neft tədarükündə pozuntuların daha uzun müddət davam edəcəyi təqdirdə”, – deyə hesabatda qeyd olunur.
